Sarajevo, nơi lịch sử thế giới sang trang

Rời thị trấn Olovo, tạm biệt hai anh em Emir, Dino tốt bụng, hiếu khách, chúng tôi lại tiếp tục lên đường đến thủ đô Sarajevo. Đúng như lời cảnh báo của Emir, 15 km đầu tiên hoàn toàn là đường dốc, chúng tôi đi chậm rãi hết con dốc này đến con dốc khác. Vì đi quá chậm với hơn 20kg đồ đạc chất trên xe, có vẻ như nan hoa bánh xe trước của Péter bị dồn lực không đều và phát ra những tiếng  động mỗi lần bánh xe lăn. Chúng tôi đành dừng lại bên đường để kiểm tra và sau gần 2 giờ cân vành toát mồ hôi mà vẫn chưa được ưng ý, chúng tôi đành đi tiếp mong tìm được hàng sửa xe ở thị trấn tiếp theo.

Sự cố kỹ thuật đầu tiên trong chuyến đi

Đi hết 15 km đường dốc, như một sự đền bù cho những nỗ lực của chúng tôi, gần 20km tiếp sau đó là đường xuống dốc và chúng tôi nhanh chóng đến được thị trấn cách Sarajevo 10 km để nghỉ ăn trưa. Cho đến lúc đó, xe của Péter có vẻ ổn hơn 1 chút dù vẫn chưa có hàng sửa xe nào được tìm thấy suốt cả dọc đường. Ăn uống xong, chúng tôi hào hứng, phấn khởi lên đường tiếp, tưởng rằng đường sẽ bằng phẳng mãi cho đến tận thủ đô. Ôi không, đường toàn dốc lên xuống, cộng thêm những lái xe thiếu kiên nhẫn cứ len lỏi nhích từng chút một, chẳng quan tâm gì đến những người đạp xe như chúng tôi. Đường hẹp và còi xe bấm inh ỏi khiến chúng tôi đạp xe trong tình trạng đầu đau như búa bổ và tinh thần hoảng loạn vì chẳng biết cái gì sẽ lao đến phía sau mình. Thế rồi chúng tôi cũng đến được Sarajevo! Điểm đến đầu tiên khi bắt đầu đi dạo trong trung tâm thành phố là khu quảng trường trung tâm, nơi có khu chợ đầy màu sắc và hoàn toàn riêng biệt, không nơi đâu có được. Nhưng gian hàng thủ công mỹ nghệ nằm xen lẫn với những quán ăn, những quán trà và những hàng bánh ngọt với những thức bánh của Thổ Nhĩ Kỳ và các hương liệu đến từ những căn bếp phương Đông. Một khu chợ là tổng hoà của tất cả các giá trị văn hoá khiến chúng tôi ghé thăm rất nhiều lần trong suốt 3 ngày ở Sarajevo.

Một góc nhỏ của khu chợ ở quảng trường trung tâm Sarajevo

Sarajevo là một nơi rất đặc biệt, có lẽ là đặc biệt nhất của châu Âu, bởi nó là thành phố chứng nhân của lịch sử, là nơi châm ngòi cho chiến tranh thế giới thứ I dẫn đến chiến tranh thế giới thứ II. Hơn 102 năm trước, ngay tại bờ sông Miljacka, thủ phủ Sarajevo (Bosnia), đoàn xe của người thừa kế ngai vàng của đế chế Áo - Hung, Hoàng thái tử Franz Ferdinand và vợ đã bị tấn công bởi nhóm Bàn tay đen gồm 5 thành viên người Serbia và 1 thành viên người Bosnia. Vụ ám sát dẫn đến cái chết của cả hai vợ chồng Hoàng thái tử. Như giọt nước tràn ly, ngay sau đó, đế chế Áo - Hung đã tuyên chiến với Serbia, thế chiến thứ I bùng nổ dẫn đến cái chết của gần 19 triệu người. Chiến tranh thế giới thứ I kết thúc với sự bất mãn của nước Đức vì mất một phần lãnh thổ và phải trả một khoản tiền khổng lồ vì là bên thua cuộc. Chính sự ủng hộ ngấm ngầm cho một nhân vật mới, người tuyên bố sẽ lấy lại danh dự cho nước Đức, Hít-le, đã châm ngòi cho thế chiến thứ II với gần 73 triệu người chết và những hệ luỵ kéo dài như chiến tranh lạnh giữa Nga (Liên Xô cũ)-Mỹ và các chiến trường đẫm máu tại Hàn Quốc, Việt Nam hay Afghanistan.

Bờ sông Miljacka thanh bình ngày nay

Ngoài Jerusalem, Sarajevo là một trong hai đất thánh trên thế giới, nơi hội tụ của ba tôn giáo: Thiên Chúa, Do Thái và Hồi Giáo. Ở đây, chúng tôi đã thấy những thánh đường Hồi Giáo, Do Thái Giáo và Thiên Chúa Giáo cùng đứng hiên ngang chung trên 1 quảng trường, những phụ nữ đeo mạng che mặt ngồi ăn uống, chuyện trò cùng một nơi với những người phụ nữ khác mặc áo cộc, quần lửng. Những trẻ em thuộc những tôn giáo khác nhau cùng vui chơi đùa nghịch với hàng trăm chú chim bồ câu nơi quảng trường trung tâm. Các em chắc chưa đủ lớn để được kể cho nghe về cuộc chiến sàng lọc tôn giáo đẫm máu trong những năm 1992-1995, khi con người nhân danh chúa trời và thánh thần để loại bỏ đi những người thuộc tôn giáo khác nhằm chiếm lĩnh vị trí độc tôn. Gần 33.000 người Hồi Giáo đã bị tiêu diệt bởi những người thuộc Chính Thống Giáo dòng Serbs trong vòng 3 năm. Nhìn những tấm bia mộ trong khu nghĩa trang rất rộng ở Sarajevo của những người có năm sinh khác nhau nhưng năm mất đều trong khoảng 1992-1995 khiến tôi lặng đi. Chiến tranh khốc liệt quá, ranh giới giữa tình bạn và thù hận cũng mong manh quá. 

Quảng trường trung tâm Sarajevo

Những vết đạn, những toà nhà bỏ hoang vẫn nằm đó, chứng kiến sự đổi thay của thành phố. Còn những người mà chúng tôi có dịp trò chuyện cùng khi được họ cho ở nhờ thì vẫn mang một nỗi hoài niệm và nuối tiếc, về cái ngày mà tất cả còn là bạn, cùng nhau chung sống hoà bình, cái ngày mà tiếng súng hận thù chưa nổ ra, ngày mà tất cả mọi người còn tự hào gọi mình là người Nam Tư. Giờ đây, hơn 20 năm đã trôi qua, nhưng những hậu quả của chiến tranh vẫn còn đè nặng lên các gia đình khi con cái họ không có việc làm, công việc làm ăn bị đứt gánh và những người trẻ thì chẳng còn cách nào ngoài rời bỏ chính quê hương mình, sang các nước tây Âu để tìm kế sinh nhai. 

Bức tường vẫn còn nhiều vết đạn từ chiến tranh

Học viện Mỹ thuật Sarajevo nằm ở phần đô thị mới của thành phố

Chia tay Sarajevo, cả hai chúng tôi đều mang một nỗi niềm ưu tư về những gì được nghe, được thấy về thánh địa giữa châu Âu này. Còn quá nhiều điều lưu luyến, còn quá nhiều thứ muốn biết, nhưng đã đến lúc tiếp tục cuộc hành trình. Chúng tôi không hề biết rằng, cách Sarajevo vài chục cây số chính là ranh giới tự nhiên giữa khí hậu lục địa và khí hậu Địa Trung Hải, và thế là một trong số chúng tôi đã phải ghé thăm bệnh viện lần đầu tiên trong chuyến đi này... 

(Còn nữa...) 

Linh